Średniowiecze. 1 Rozdział. Powstanie państw Europy Środkowej i Wschodniej

 

ŚREDNIOWIECZE. 1 ROZDZIAŁ. POWSTANIE PAŃSTW EUROPY ŚRODKOWEJ I WSCHODNIEJ
1. Do jakiego okresu w historii „przeniesiemy się”?	Aby przyjrzeć się powstaniu państw Europy Środkowej i Wschodniej, „przeniesiemy się” teraz w odległe czasy - do początków średniowiecza J Jeżeli masz ochotę możesz włączyć muzyczkę J 1	2
I. EUROPA NA POCZĄTKU ŚREDNIOWIECZA
2. Jak wyglądały tereny Europy Środkowej i Wschodniej na początku średniowiecza?	Czy zastanawiałeś się jak wyglądała Europa w tamtych czasach? - Wyobraź sobie, że wiele terenów pokryta była gęstymi lasami, puszczami, wodami i mokradłami. Lasy zamieszkiwały dzikie zwierzęta, a wiele obszarów nie było jeszcze zdobytych przez człowieka.	3
3. Kto zamieszkiwał tereny Europy Środkowej i Wschodniej na początku średniowiecza?	W odpowiedzi na to pytanie może pomóc nam mapa. Jak spojrzymy na mapę ówczesnej Europy zauważymy występujące państwa, np. Franków i Bizancjum, ale na obszarze Europy Środkowej i Wschodniej nie było jeszcze większości znanych nam państw, w tym Polski. Czy zatem nikt tam nie mieszkał? - Wręcz przeciwnie. Na mapie wskazano nazwy, np. Słowianie, Bałtowie, Awarowie itp. Były to grupy ludzi, które ze względu na różne pochodzenie, język, kulturę, obyczaje itp. nazwano inaczej. Ludy te zwykle wędrowały z jednego miejsca na drugie w poszukiwaniu środków do przetrwania, często prowadząc walki o terytorium. Dopiero z czasem ukształtowały się państwa. Duży wpływ na ich powstanie wywarli Słowianie.	4
II. SŁOWIANIE
5. Skąd pochodzą Słowianie?	Kolebką Prasłowian tzn. pierwszych Słowian były prawdopodobnie tereny dzisiejszej Ukrainy. Na powyższej mapie oznaczono je kolorem ciemnoczerwonym.
6. W którym wieku Słowianie opuścili swoją siedzibę?	Pod koniec V wieku pierwsze grupy Słowian opuściły swoją pierwotną siedzibę i rozpoczęły wielką ekspansję osadniczą. Zaczęli zajmować coraz większe tereny. Początkowo osiedlali się na ziemiach wyludnionych, ale wkrótce potem rozpoczęli grabieżcze najazdy.
7. Gdzie osiedlali się Słowianie?	Na pierwszej mapie wskazano kolorem jasnoczerwonym miejsca głównego zasiedlenia Słowian. Zajęli większość terenów Europy Środkowej i Wschodniej. Między innymi dotarli do terenów dzisiejszej Polski, Białorusi, Ukrainy, Rosji, Czech, Słowacji, Węgier, Słowenii, Chorwacji, Serbii i Bułgarii.	6 i 7. Mapa przedstawiająca Europę Środkową i Wschodnia z okresu średniowiecza; Aktualna mapa tej części Europy
8. Pierwsi Słowianie – jak wyglądali, walczyli, żyli?	·        Pierwsi Słowianie mogli wyglądać tak jak na rysunku obok. Byli raczej ubogim ludem. ·        Podobnie do innych ludów, żyli w grupach, zwanych plemionami. ·        Walczyli przeważnie pieszo, bez zbroi, za pomocą tarczy i włóczni. ·        Prowadzili dosyć prymitywne życie, głównie zajmowali się tym, co pozwoliło im przetrwać tj. zbieractwem i łowiectwem.	8
9. Pierwsi Słowianie - jakim posługiwali się językiem, czy potrafili pisać?	·        Pierwsi Słowianie posługiwali się językiem prasłowiańskim. ·        Po tym jednak, jak Słowianie rozeszli się po różnych regionach Europy i nie mieli ze sobą stałego kontaktu, ich język zaczął się zmieniać i w ten sposób powstało wiele różnych języków słowiańskich, np. polski, rosyjski, czeski, słowacki, chorwacki, serbski, bułgarski itd. ·        Początkowo Słowianie nie potrafili pisać, ale piśmiennictwo zaczęło się stopniowo rozwijać. Najstarsze teksty zapisane w językach słowiańskich pochodzą już z X wieku. ·        Do zapisu języka można było wykorzystać wynaleziony już alfabet. Do zapisu języków słowiańskich wykorzystano głównie alfabety: łaciński, a także głagolicę i cyrylicę, o czym wspomnimy poniżej. A teraz możesz posłuchać piosenki Frozen J – „Mam tę moc”, w różnych językach słowiańskich J	9
10. Podział Słowian (Antowie, Sklaweni)	Ze względu na występujące odległości między Słowianami zaczęły utrwalać się odmienności między nimi w językach, obyczajach i kulturze. Stąd Słowian zamieszkujących różne regiony zaczęto (już w średniowieczu) nazywać inaczej, a mianowicie: Słowian zamieszkujących Europę Wschodnią nazwano Antonami, natomiast tych, którzy ruszyli na zachód i południe Sklawenami. Na mapce wskazano orientacyjne miejsce ich zamieszkania.	10
11. Podział Słowian (zachodni, wschodni, południowi)	Ze względu na rozmieszczenie geograficzne Słowian, historycy dokonali również innego podziału na: ·        Słowian zachodnich – do których zalicza się np. Polaków, Czechów, Słowaków, ·        Słowian wschodnich – np. Rusini, Białorusini, Ukraińcy, ·        Słowian południowych – np. Bułgarzy, Serbowie, Chorwaci, Słoweńcy.	11
III. POWSTANIE PIERWSZYCH PAŃSTW EUROPY ŚRODKOWEJ I WSCHODNIEJ
13. Jakie państwa zaczęły kształtować się na początku średniowiecza?	Dzięki rozwojowi organizacyjnemu Słowian oraz innych ludów zamieszkujących ziemie europejskie na początku średniowiecza zaczęły formować się pierwsze państwa, tj. Państwo Samona, Wielkie Morawy, Polska, Rosja, Czechy, Słowacja, Węgry, Chorwacja, Serbia i Bułgaria. W rozdziale 3 omówimy historię powstania Polski, natomiast tutaj przedstawimy kilka zdań na temat innych państw europejskich.
14. W jakim wieku zaczęły kształtować się państwa Europy Środkowej i Wschodniej?	Państwa Europy Środkowej i Wschodniej zaczęły kształtować się w okresie od ok. VII do X wieku. Należy zaznaczyć, że budowanie organizacji państwowej to proces długotrwały i niekiedy nie można wskazać dokładnego momentu jej powstania. Jeżeli chodzi o Państwo Samona i Wielkie Morawy to nie przetrwały one próby czasu, tzn. przestały istnieć w dosyć krótkim czasie od momentu powstania.
IV. RELIGIA PIERWSZYCH PAŃSTW EUROPY ŚRODKOWEJ I WSCHODNIEJ
16. Jaka religia obowiązywała w nowoutworzonych państwach europejskich?	Religia wywarła duży wpływ na kształtowanie się państw Europy Wschodniej i Środkowej, ale zacznijmy od tego, że nowoutworzone kraje były pogańskie tzn. niechrześcijańskie. Nie było jednej obowiązującej religii, lecz wiele wyznawanych przez różne plemiona zamieszkujące terytorium państwa. Ta sytuacja zaczęła się zmieniać, w taki sposób, że władcy  decydowali się na zaprowadzenie wśród swoich poddanych jednej religii.
17. Dlaczego władcy decydowali się na przyjęcie jednej religii w państwie?	W związku z tym, że ludność posiadała odmienne wierzenia, często dochodziło do konfliktów na tle religijnym. W celu zmniejszenia tych sporów władcy zwykle decydowali się na przyjęcie jednej ponadplemiennej religii. W ówczesnym czasie było nią zwykle chrześcijaństwo.
18. Jakie państwa przyjęły chrzest?	Decyzję o przyjęciu chrztu podjęły prawie wszystkie z omawianych w tym rozdziale państw (Wielkie Morawy, Czechy, Węgry, Ruś, Chorwacja, Serbia i Bułgaria) i to zwykle w dosyć krótkim czasie od ich utworzenia (w IX lub X wieku). Chrztu nie przyjęło jedynie pierwsze państwo słowiańskie - Państwa Samona, ale istniało ono dosyć krótko.	12
19. Od kogo państwa przyjmowały chrzest?	Zwyczajowo chrzest był przyjmowany od innego chrześcijańskiego państwa (np. od Franków lub Bizancjum) lub bezpośrednio od papieża.
V. PAŃSTWO SAMONA (ok. 626 - 660 r.)
21. Jaki lud wywarł wpływ na powstanie pierwszego państwa słowiańskiego?	·        Państwo Samona było pierwszym państwem słowiańskim. Wpływ na jego powstanie wywarli Awarowie. ·        Awarowie był to koczowniczy lud, czyli prowadzący wędrowny tryb życia, pochodzący z Azji. ·        Charakteryzowali się wiązaniem włosów w dwa warkocze. Ponadto posiadali dobrze uzbrojoną jazdę, używającą nieznanych wówczas w Europie – strzemion. Dzięki nim możliwe było lepsze utrzymanie w siodle. ·        Awarowie prowadzili liczne wojny, np. z Bizancjum. ·        Awarowie przybyli do Europy w VI w. Dzięki swoim wojowniczym zdolnościom dość szybko podporządkowali sobie region zwany Panonią, położony w środkowej Europie i tam założyli własne państwo. Był to tzw. Kaganat Awarski - od władcy państwa – kagan. ·        Region, który zajęli był zamieszkiwany przez Słowian, których Awarowie sobie podporządkowali. Pod ich wpływem pozostawali również Słowianie zamieszkujący okoliczne obszary, np. tereny późniejszych Czech. Jak miało się wkrótce okazać, podległość ta wyjątkowo się Słowianom nie spodobała...	13 i 14
22. W którym roku i dlaczego Słowianie zbuntowali się przeciwko Awarom?	·     Słowianie nie byli zadowoleni ze swojej podległości Awarom, przede wszystkim ze względu na obowiązek płacenia im danin i udziału w prowadzonych przez nich wojnach. ·     W 626 r. Słowianie wykorzystali osłabienie Awarów, po jednej z przegranych bitew z Bizancjum (pod Konstantynopolem) i zbuntowali się przeciwko nim.	15
23. Kto stanął na czele zbuntowanych Słowian?	Na czele zbuntowanych Słowian stanął niejaki Samo - frankijski kupiec.
24. Czy Słowianom udało się pokonać Awarów?	Tak. Słowianom udało się pokonać Awarów. Efektem buntu było powołanie do życia pierwszego państwa słowiańskiego – państwa Samona.
25. Jakie tereny obejmowało państwo Samona?	Obejmowało ono głównie tereny obecnych: Czech (w tym Moraw), Słowacji, Austrii i Słowenii.	16
26. W którym roku i dlaczego upadło państwo Samona?	Państwo Samona istniało stosunkowo krótko (ok. 34 lata) – upadło w 660 r. Przyczyniła się do tego śmierć Samo. Odejście założyciela wywołało wewnętrzny zamęt i w efekcie rozpad państwa.
VI. WIELKIE MORAWY (ok. 820 - 907 r.)
28. Co stało się ze Słowianami po upadku państwa Samona?	Po upadku państwa Samona, Słowianie powrócili pod zwierzchnictwo Awarów i pozostali pod ich wpływem ok. 160 lat.
29. Kto i kiedy położył kres Awarom?	W IX w. Awarowie zostali unicestwieni przez Karola Wielkiego - władcę Franków. Słowianie uwolnili się od Awarów, ale pozostali pod wpływem państwa Franków.	17
30. W którym roku i dlaczego Słowianie zbuntowali się przeciwko Frankom?	Historia lubi się powtarzać. Słowianie uwolnili się od Awarów, ale za to część z nich została zmuszona do płacenia trybutu Karolowi Wielkiemu. Sytuacja zmieniła się w chwili osłabienia państwa Franków na skutek wewnętrznych konfliktów. Ok. 820 r. Słowianie podnieśli bunt.
31. Kto stanął na czele zbuntowanych Słowian?	Na czele Słowian stanął niejaki Mojmir I.
32. Czy Słowianom udało się uwolnić od Franków?	Tak i na dodatek Słowianie powołali do życia, na terenie Moraw, kolejne państwo słowiańskie. Państwo to, celem zdobycia łupów wojennych, prowadziło liczne łupieżcze najazdy na sąsiadujące plemiona. Z czasem doprowadziło to do znacznego zwiększenia terytorium państwa. W związku z tym nazwano je Wielkimi Morawami.	18
33. Jakie tereny obejmowały Wielkie Morawy?	Nie wiadomo dokładnie jaki zasięg miało państwo wielkomorawskie. Prawdopodobnie obejmowało ono tereny przyszłych: Czech (w tym Moraw), Słowacji, Węgier i częściowo inne tereny, np. Polski (Śląsk i Małopolskę).	19
34. W którym roku i dlaczego Wielkie Morawy upadły?	Państwo wielkomorawskie nie istniało długo - ok. 87 lat. Wielkie Morawy upadły ok. 907 r. Przyczyniły się do tego spory wewnętrzne oraz najazd koczowniczego plemienia Węgrów.
VII. WIELKIE MORAWY – DZIAŁALNOŚĆ CYRYLA I METODEGO
36. W którym roku i od kogo Wielkie Morawy przyjęły chrzest?	Wielkie Morawy przyjęły chrzest w 831 r. od innego państwa chrześcijańskiego, a mianowicie od Franków. Kolejnym krokiem w budowaniu chrześcijańskiego, niezależnego państwa miało być utworzenie arcybiskupstwa.
37. Dlaczego Wielkie Morawy zabiegały o utworzenie arcybiskupstwa?	Przyjęcie chrztu od Franków stwarzało zagrożenie wtrącania się tego państwa w wewnętrzne sprawy Wielkich Moraw. Problem ten mogło rozwiązać utworzenie samodzielnej jednostki kościelnej - arcybiskupstwa, podlegającego bezpośrednio papieżowi. Zabiegał o to szczególnie kolejny, po Mojmirze, władca Wielkich Moraw – książę Rościsław.
38. W jaki sposób utworzono arcybiskupstwo na terenie Wielkich Moraw?	·        W pierwszej kolejności książę Wielkich Moraw - Rościsław zwrócił się o pomoc do papieża, niestety prośby okazały się bezskutecznie. Po nieudanych próbach uzyskania zgody papieża, książę zwrócił się o pomoc do innego państwa chrześcijańskiego - Bizancjum. ·        Cesarz Bizancjum zgodził się pomóc młodemu państwu i wysłał na Morawy dwóch misjonarzy: Konstantyna, zwanego Cyrylem oraz Metodego. Obok obraz Jana Matejki przedstawiający postacie dwóch misjonarzy. ·        Po pewnym czasie misjonarzom udało im się uzyskać poparcie papieża i na terenie Wielkich Moraw powstało arcybiskupstwo, na czele z Metodym.	20   21
39. Jakie zmiany zaprowadzili misjonarze wśród Słowian?	·        Misjonarze zaczęli posługiwać się w nauczaniu, jak i podczas nabożeństw językiem słowiańskim. Była to nowość, ponieważ językiem oficjalnie stosowanym w ówczesnej Europie była łacina. Misjonarzom zależało jednak na tym, aby Słowianie mogli się modlić we własnym języku i rozumieć nabożeństwa. ·        Misjonarze na potrzeby swojej działalności stworzyli pierwszy słowiański alfabet, nazwany głagolicą (potem na bazie tego alfabetu powstała cyrylica). ·        Misjonarze rozpoczęli również tłumaczenie Pisma Świętego na język słowiański. ·        Polecam film: Cyryl i Metody. Apostołowie Słowian.
40. Kiedy arcybiskupstwo morawskie przestało istnieć?	Bezpośrednio po śmierci drugiego z misjonarzy - Metodego, arcybiskupstwo morawskie przestało istnieć (855 r.). Kolejny książę Wielkich Moraw Świętopełek przywrócił łacinę podczas nabożeństw i wypędził uczniów misjonarzy.
41. Jakie skutki miała działalność misjonarzy?	Pomimo upadku arcybiskupstwa działalność misjonarzy wyryła się na kartach historii i miała długofalowe skutki. Przyspieszyła ona bowiem proces chrystianizacji oraz rozwoju piśmiennictwa wśród Słowian.
VIII. POWSTANIE CZECH, MONARCHII WĘGIERSKIEJ, RUSI KIJOWSKIEJ, CHORWACJI, SERBII I BUŁGARII
43. W którym wieku powstały Bułgaria, Czechy, Węgry, Ruś Serbia i Chorwacja?	·        Bułgaria powstała ok. VII w., ·        Czechy, Węgry, Ruś ukształtowały się ok. IX wieku, ·        Serbia i Chorwacja powstały ok. IX-X wieku.
44. Jakie ludy przyczyniły się do powstania tych państw?	Do powstania: ·        Czech, Serbii i Chorwacji przyczynili się Słowianie. ·        Węgier - Węgrzy zwani Madziarami. Pochodzili oni z Azji i Europy Wschodniej. ·        Rusi - Waregowie. Pochodzili oni ze Skandynawii. Określali się mianem Ros lub Rus (stąd zapewne nazwa późniejszej Rusi). ·        Bułgarii - Bułgarzy. Pochodzili oni z Azji. Nie były to plemiona słowiańskie, niemniej jednak z biegiem lat ludność ta ulegała wpływom Słowian, przejmując ich kulturę i język.	22. Kolejno: wioska Słowian; Przybycie Węgrów; Przybycie Waregów; władca Bułgarii Krum
45. Gdzie ukształtowały się wskazane państwa?	Dla ułatwienia, orientacyjne położenie państw wskazano na mapie żółtymi strzałkami. ·     Czechy - powstały na gruzach upadającego państwa wielkomorawskiego. Obejmowało ono tereny dzisiejszych: Czech (w tym Moraw), Słowacji oraz Polski: Śląsk i Małopolskę. Ich głównym grodem była Praga (obecna stolica Czech). ·     Węgry - Między V a IX w. większość pra-Węgrów wywędrowała ze swojej pierwotnej siedziby (Azji, Europy Wschodniej) na południowy zachód. Dotarli do Europy Środkowej i osiedlili się na terenie zwanym Panonią, w tym zajęli część terenów Wielkich Moraw. Swoją siedzibę założyli w okolicy dzisiejszego Budapesztu (obecnej stolicy Węgier). ·     Ruś - Ok. VIII w. Waregowie przybyli na tereny Europy Wschodniej ze Skandynawii. Stopniowo zwiększali terytorium państwa jednocząc lub podbijając plemiona Słowian wschodnich, zamieszkujących ziemie między Morzem Bałtyckim a Morzem Czarnym. Ich głównym grodem był Nowogród Wielki i Kijów (obecna stolica Ukrainy). ·     Bułgaria, Serbia i Chorwacja – ukształtowały się w regionie Europy zwanym Bałkanami.	23
46. Jak nazywali się słynni przywódcy tych państw?	·        Czechy - legendarny Przemysł – założyciel dynastii Przemyślidów. To właśnie Przemyślidzi zjednoczyli plemiona czeskie i doprowadzili do utworzenia Czech. ·        Węgry - pierwszy przywódca Węgier Arpad – założyciel dynastii Arpadów oraz Stefan I Święty – pierwszy król Węgier. ·        Ruś - Ruryk - założyciel państwa ruskiego i jednocześnie pierwszej rządzącej dynastii Rurykowiczów. Ponadto Włodzimierz I Wielki – jeden z długoletnich, pierwszych przywódców Rusi. ·        Bułgaria - Asparuch – chan, pierwszy przywódca Bułgarii.	24. Kolejno: Przemysł i jego żona Libusza; Pomnik Arpada; Ruryk; wizerunek Asparucha
47. Ważne dane dotyczące omawianych państw	Warto zwrócić uwagę na poniższe fakty, które dotyczą omawianych państw: ·        Węgrzy po wtargnięciu do Europy prowadzili liczne wojny, m.in. z Italią i Frankami. Specjalizowali się w szybkich atakach konnych połączonych z intensywnym ostrzałem z łuków. Na mapie dostępnej tutaj można zaobserwować liczne najazdy Węgrów z tamtych czasów. Do jednej ze słynnych bitew doszło na Lechowym Polu w 955 r., kiedy to cesarz niemiecki Otton I położył kres węgierskim wyprawom na zachód Europy. ·        Ruś również prowadziła liczne wojny z sąsiadami. Dotyczyły one np. Chazarów. Ponadto Ruś współpracowała z Bizancjum. W zamian za pomoc w działaniach wojskowych udzieloną cesarzowi Bazylemu II, władca Rusi Włodzimierz Wielki otrzymał za żonę jego siostrę. Było to duże wyróżnienie, ale Ruś pozostawała pod wpływem Bizancjum. ·        Jeżeli chodzi o Serbię i Bułgarię to w X - XI w. pozostawały one pod wpływem Bizancjum. Chorwacja pozostawała pod wpływem Węgier.

 

 

Źródło (Uwaga! Materiały mogą być objęte prawem autorskim):

1.       Opracowanie własne

2.       www.youtube.com

3.       Internet

4.       epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.

5.       epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.

6.       epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0.

7.       pl.wikipedia.org

8.       Internet, Lidia Kobylińska

9.       www.youtube.com

10.    epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0. – na mapie dokonano własnych oznaczeń

11.    pl.wikipedia.org/wiki

12.    www.youtube.com

13.    epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0. – na mapie wskazano strzałką lokalizacje Awarów

14.    Internet

15.    Opracowanie własne

16.    pl.wikipedia.org

17.    Opracowanie własne

18.    Opracowanie własne

19.    Opracowano na podstawie mapy dostępnej w Internecie

20.    epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0. – na mapie wskazano strzałkami miejsce interwencji Wielkich Moraw w sprawie utworzenia arcybiskupstwa

21.    pl.wikipedia.org

22.    www.magnapolonia.org; pl.wikipedia.org; pl.wikipedia.org; pl.wikipedia.org/wiki

23.    epodreczniki.pl, licencja: CC BY 3.0. – na mapie wskazano strzałkami orientacyjne położenie państw

24.    pl.wikipedia.org; pl.wikipedia.org; pl.wikipedia.org; pl.wikipedia.org

 

Ten blog ma charakter niekomercyjny. Powstał na podstawie dostępnych informacji w sieci i własnej wiedzy. W przypadku wykrycia ewentualnych nieścisłości zostaną one niezwłocznie poprawione.