Średniowiecze. 4 Rozdział.
Legendy dotyczące początków państwa
polskiego
I.
CZYM SĄ LEGENDY?
2W
tym rozdziale "opowiem Ci" kilka legend dotyczących początków państwa
polskiego. Zanim jednak przejdziemy do sedna, przedstawię Ci parę ważnych
informacji na temat tego, czym w ogóle są legendy:
1.
Tak
jak wspomniano w poprzednim rozdziale, legendy są jednym ze źródeł historycznych, z których można
czerpać informacje na temat przeszłości.
2.
Z
legendami jest jednak ten problem, że są one w części lub w całości nieprawdziwe, ponieważ są to opowieści wymyślone przez ludzi.
3.
Zazwyczaj
powstawały w czasach, gdy nie było jeszcze pisma, w celu uzupełnienia
braku wiedzy na dany temat, np. na temat początków istnienia państwa polskiego.
4. Punktem wyjścia do powstania legendy było najczęściej jakieś prawdziwe wydarzenie. Oznacza
to, że w legendzie jest zwykle ukryte ziarno prawdy, jednak do
tego dokładano zupełnie wymyślone zdarzenia.
5. Warto dodać, że legenda to opowieść przekazywana „z ust do ust”, więc często funkcjonuje wiele wersji tej samej opowieści.
6. Legendy, przekazywane z pokolenia na pokolenie, stały się częścią naszej kultury i tradycji.
II. LEGENDA O LECHU, CZECHU I RUSIE
3
1. Legenda o Lechu, Czechu i
Rusie głosi, że dawno temu byli sobie trzej bracia – Lech, Czech i Rus, którzy pewnego dnia ruszyli w drogę,
na czele swoich plemion, w celu odnalezienia nowego miejsca do osiedlenia.
2. Szli wiele dni, aż pewnego dnia dotarli do pięknej
doliny ozdobionej pagórkami, lasami i jeziorami. Zachwyceni bracia zatrzymali
się, żeby ją podziwiać. Kiedy tak stali nagle usłyszeli nad głowami szum
skrzydeł i ujrzeli orła krążącego w
górze, na tle zachodzącego słońca.
Po chwili orzeł ten wylądował w
gnieździe na pobliskim dębię. Lech
uznał, że pojawienie się tego majestatycznego ptaka to dobra wróżba i postanowił zatrzymać się w tej dolinie
na zawsze.
3. W pobliżu drzewa, na którym wylądował orzeł, Lech
założył swoją siedzibę. Nazwano ją, na pamiątkę orlego gniazda – Gniazdem albo
Gniezdnem, a w późniejszych czasach Gnieznem. Gniezno stało się pierwszą
stolicą Polski – państwa założonego przez potomków Lecha, zwanych Lechitami.
4. Orzeł stał się znakiem rozpoznawczym Polski i jego
ludu.
5. Dolina, nie mogła pomieścić wszystkich plemion, więc Czech i Rus podążyli w dalszą drogę.
Pierwszy z nich dotarł na południe, gdzie założył państwo Czechy. Drugi udał
się na wschód, gdzie powstała władana przez niego Ruś.
III.
LEGENDA O PIAŚCIE I ZŁYM KSIĘCIU
POPIELU
Na dobry początek polecam ilustrowaną wersja legendy: www.epodreczniki.pl.
1. Ta historia wydarzyła się wiele lat po tym, kiedy Lech
założył swoją siedzibę. W Gnieźnie rządził wtedy okrutny książę Popiel.
2. Zgodnie z tradycją przygotował wystawną ucztę z okazji
postrzyżyn swoich synów. W tamtych
czasach była to bardzo ważna uroczystość. Podczas niej 7-letni chłopiec,
przechodził spod opieki matki pod opiekę ojca. Chłopcu obcinano włosy i
nadawano nowe imię.
3. W tym czasie do Gniezna przybyli 2 wędrowcy, którzy szukali noclegu.
4. Popiel nie był jednak
zbyt gościnny i kazał ich wypędzić.
5. W tym samym czasie nieopodal grodu Popiela, w chacie
oracza Piasta i jego żony Rzepichy również obchodzono postrzyżyny. Oboje
byli ubogimi, ale dobrymi ludźmi i kiedy przybyli do nich wypędzeni przez Popiela
wędrowcy zaprosili ich na uroczystość.
6. Aby w szczególny sposób uhonorować przybyszów, Piast
poprosił ich o obcięcie włosów synowi. Zrobili to i nadali mu nowe imię - Siemowit.
Goście pobłogosławili chłopca i przepowiedzieli, że wyrośnie on na mądrego i szlachetnego
młodzieńca. Rodzinie Piasta, za gościnność, zapowiedzieli dostatek. Już tego
dnia, przepowiednia się ziściła, bo mimo wielu gości na uczcie nie ubywało
jadła i picia.
7. Po latach zły Popiel i jego żona Gerda obawiali się,
że zamiast ich synów władzę przejmie ktoś inny i postanowili zabić stryjów Popiela (braci jego ojca). Podstępnie
dokonali zbrodni i ich otruli.
8. Ciała ich porzucono, ale w pobliżu ciał zaczęło
wylęgać się roje myszy. Gryzonie, w
poszukiwaniu jedzenia, ruszyły szturmem
do zamku Popiela.
9. Przerażony Popiel uciekł z rodziną na wyspę położoną na
jeziorze Gopło (w Kruszwicy), na której schronił się w wieży.
10. To mu jednak nie pomogło – myszy dostały się do środka po murach i zjadły całą rodzinę. Od tej pory kruszwicka wieża nosi miano Mysiej
Wieży.
11. Po śmierci Popiela księciem został Siemowit, który zgodnie z przepowiednią 2 wędrowców
wyrósł na mądrego i szlachetnego młodzieńca. W ten sposób Piast dał początek
dynastii piastowskiej, która przez wiele kolejnych stuleci rządziła Polską.
IV. LEGENDA O KRÓLU KRAKU, SMOKU WAWELSKIM
I SZEWCZYKU SKUBIE
1. Wiele pokoleń po śmierci Lecha, ostatni z jego rodu
zmarł i nie pozostawił po sobie potomka. W kraju Lechitów zaczęło panować bezkrólewie. Nie było władcy,
który panowałby nad ludem i pilnował przestrzegania prawa.
2. Pewnego dnia z daleka przybył dzielny mąż, któremu
było na imię Krak. Zwołał Lechitów na wiec i przemówił do nich tymi
słowami: – Państwo bez króla jest jak człowiek bez głowy, lampa bez
światła, albo świat bez słońca. Wybierzcie mnie na króla, a obiecuję, że tego
nie pożałujecie!
3. Krak był mądrym człowiekiem i potrafił przemawiać. Prędko
przekonał Lechitów do siebie. Rządził bardzo mądrze i sprawiedliwie. Potrafił
też obronić swój kraj przed wrogimi plemionami. Wkrótce swoje plemię
doprowadził do takiej potęgi, że zajęli całą ziemię leżącą nad górną Wisłą i od
nazwy tej rzeki nazwali się Wiślanami.
4. Na wzgórzu zwanym przez mieszkańców Wawelem, Krak wzniósł zamek królewski i założył miasto, które nazwał od swojego imienia
– Krakowem.
5. Gdy król był już stary i sędziwy, na królestwo
Lechitów spadło wielkie nieszczęście. Niedaleko siedziby Kraka w grocie,
zagnieździł się straszliwy potwór. Nazywano go całożercą albo smokiem.
Mieszkańcy Krakowa musieli składać mu ofiary z bydła, żeby nie pożarł ludzi.
6. Krak poprosił o pomoc swoich synów: Kraka i Lecha, żeby zgładzili bestie.
7. Niestety po tym jak udali się walczyć ze smokiem Krak zabił Lecha myśląc, że po śmierci
ojca przejmie po nim władzę.
8. Po tak haniebnym czynie, Krak natychmiast udał się na
zamek, gdzie oświadczył, iż nie dał rady pokonać smoka, a ten pożarł jego brata
Lecha.
9. Niestety dla Kraka niedaleko jaskini kręcił się pewien
chłop, który chcąc zobaczyć smoka,
ujrzał zbrodnie bratobójstwa. Pobiegł do króla i o wszystkim mu doniósł.
10. Po tym czynie, Krak wypędził swojego jedynego syna z kraju.
11. Nie mając następcy na tronie, król ogłosił, że kto
zabije smoka ten otrzyma rękę jego jedynej córki Wandy i królestwo po jego
śmierci.
12. Smoka udało się zabić, a dokonał tego podstępnie
pewien szewczyk Skuba (w niektórych wersjach legendy zwany Dratewką).
Dał smoku dorodnego barana wypełnionego siarką. Gdy smok go zjadł ogarnęło go
wielkie pragnienie. Rzucił się do Wisły i łapczywie pił wodę. Pił i pił aż w
końcu pękł. Szewczyk poślubił Wandę i został władcą.
13. Po śmierci króla Kraka jego ciało zostało pochowane w
kopcu usypanym z ziemi, który do dnia dzisiejszego nazywa się kopcem Krakusa.
14. Niedługo po objęciu władzy podczas jednej z bitew
zmarł również Szewczyk Skuba, a władzę przejęła sama Wanda. O jej tragicznych
losach opowiada inna legenda – O Wandzie co nie chciała Niemca.
Źródło (Uwaga! Materiały mogą być objęte prawem autorskim):
2. Internet
4.
Popiel II, ilustracja z dzieła ks. Jana Głuchowskiego,
Icones książąt i królów polskich, 1605; pl.wikipedia.org
6.
Smok wawelski. Ilustracja z 1550 roku do Cosmographiae
universalis libri VI Sebastiana Münstera, pl.wikipedia.org/wiki
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz