Wstęp. 1 Rozdział. Czym jest historia?

 

WSTĘP. 1 ROZDZIAŁ. CZYM JEST HISTORIA?
I. HISTORIA I PREHISTORIA
1. Kiedy powstała Ziemia?	Ø Planeta Ziemia powstała ok. 4,5 mld lat temu.   Ø Na dobry początek naszego powrotu do przeszłości możesz włączyć przyjemną muzykę J	1
2. Czym jest prehistoria?	Wyobraź sobie, że od chwili powstania Ziemi, przez długi czas, nie było na niej człowieka. Pierwszymi mieszkańcami naszej planety były mikroorganizmy, niewidoczne gołym okiem. Upłynęło ok. 3 mld lat zanim pojawiły się rośliny oraz kolejne miliony lat zanim uformowały się zwierzęta. Badaniem tych odległych czasów zajmuje się geologia. Ok. 2,5 mln lat temu na Ziemi pojawił się człowiek. Był to tzw. człowiek zręczny, nazywany po łacinie Homo habilis. Nie była to jeszcze obecna forma człowieka, ale do nas podobna. Okres w dziejach ludzkości, liczony od momentu pojawienia się na Ziemi człowieka zręcznego, do wynalezienia pisma został nazwany przez naukowców prehistorią.	2
3. Czym jest historia?	Kolejnym ważnym, przełomowym wydarzeniem w dziejach, było wynalezienie pisma przez człowieka. Miało to miejsce ok. 3,5 tys. r. p.n.e. Okres w dziejach ludzkości od momentu wynalezienia pisma przez człowieka do dnia dzisiejszego jest nazwany historią. Warto zapamiętać, że pojawienie się człowieka i wynalezienie pisma odbywało się w różnym czasie, na rozmaitych obszarach Ziemi. W związku z tym inaczej liczy się tam również okres początku oraz końca historii i prehistorii. Ponadto należy podkreślić, że historia dotyczy dziejów człowieka, a nie np. dinozaurów, czy innych zwierząt, chyba, że miały one związek z życiem człowieka.	2
4. Rożne znaczenia historii i prehistorii.	Ø Jak powiedzieliśmy sobie powyżej, historią i prehistorią nazywa się pewne okresy w dziejach. Ø Tak samo nazywają się nauki badające te okresy. Ø Ponadto historią nazywa się często wszystko to, co wydarzyło się w przeszłości. Ø Możemy też mówić o historii/dziejach danego narodu. Ø Historia to również taki przedmiot w szkoleJ
5. Specjalizacje w badaniu historii, prehistorii?	Warto wiedzieć, że w związku z zainteresowaniem ludzi określonymi tematami dotyczącymi historii i prehistorii wykształciły się nauki badające tylko określony okres, region, zagadnienie itp. Oto przykłady: ·        Antropologia – bada człowieka np. jego pochodzenie, ·        Archeologia - bada źródła archeologiczne - rzeczowe pozostałości działań człowieka, ·        Epigrafika – bada epigrafy - napisy wykonane na materiale twardym, np. kamieniu, drewnie. ·        Egiptologia – bada historię starożytnego Egiptu, ·        Filologia – bada język i literaturę danej cywilizacji, narodu, ·        Numizmatyka – bada monety, banknoty i inne znaki pieniężne, ·        Papirologia - bada rękopisy, wykonane np. na papirusie (materiale do pisania wykonanym z tzw. trzciny papirusowej), ·        Sumerologia – analizuje pismo zwane klinowym, starożytnego ludu Sumerów, ·        Sinologia – bada wszystko, co dotyczy Chin itd.	3
II. JAK LICZYMY LATA, CO TO JEST WIEK?
6. Od kiedy liczymy lata?	W większości krajów świata przyjmuje się, że mamy obecnie dwutysięczny któryś rok. Nie jest to oczywiście faktyczny rok istnienia Ziemi, bo jak już wiemy istnieje ona od ok. 4,5 mld lat. Dla uproszczenia przyjęto zatem, że lata liczy się od pewnego ważnego wydarzenia w dziejach. W przeszłości lata liczono od założenia Rzymu, natomiast później (na początku średniowiecza), panujący wówczas papież wprowadził sposób liczenia lat od narodzin Jezusa Chrystusa. Przyjęto, że był to rok 1. Ciekawostką jest to, że mnich, dokonujący wyliczeń narodzin Jezusa pomylił się o kilka lat.  Prawdopodobnie Jezus urodził się wcześniej niż na początku założono. Nie dokonano już korekty tego wyliczenia. „Rok "1" jest zatem datą umowną, wyznaczoną przez ludzi.	4
7. Jak liczymy lata?	Po roku 1 lata liczymy po kolei: 2, 3. Przed rokiem 1 lata liczymy wstecz tzn. najpierw był rok 3, potem 2.	5
8. Co znaczy zapis przed naszą erą i nasza era?	W wielu krajach świata na okres przed rokiem 1 mówi się „przed Chrystusem”, a na czasy po roku 1 „po Chrystusie” (również „rok Pański”, łac. Anno Domini, skrót: AD). W Polsce używa się także nazw przed naszą erą (p.n.e.) i nasza era (n.e.). Trzeba zapamiętać, że jak mówimy o czasach przed naszą erą to konieczne jest podanie tej informacji, np. poprzez dodanie skrótu p.n.e. Jeżeli chodzi o naszą erę to nie trzeba tego wskazywać, chociaż wskazanie nie jest błędem. Warto podkreślić, że rok 1 jest jednocześnie rokiem 1 naszej ery i przed naszą erą, roku 0 nie ma.	6
9. Co to jest milenium, wiek i połowa wieku?	Milenium = 1000 lat. Wiek = 100 lat (inaczej stulecie). Połowa wieku = 50 lat. Połowy wieku są „przeciwstawne” w dwóch erach. Przykład: 2021 r. n.e. – I połowa XXI w. n.e. 2021 r. p.n.e. – II połowa XXI w. p.n.e.	7
10. W jakich liczbach podaje się wiek?	W liczbach rzymskich, np. I, II, III.
11. Kiedy rozpoczął się i zakończył I wiek n.e.?	I wiek trwał od 1 stycznia 1 r. do 31 grudnia 100 r. Warto zapamiętać, że przed naszą erą wiek zaczyna się od pełnego roku np. 100, w naszej erze wiek zaczyna się rokiem z końcówką 1, np. 101.	8
12. Jaki jest sposób na szybkie określenie wieku?	Czasami określenie wieku budzi problem. Jest na to sprytna metoda. Na początku „zasłoń” w danej dacie dwie ostatnie liczby, a jeżeli nie ma dwóch to zasłoń jedną liczbę. To co Ci „pozostało” zwiększ o 1, np. 2018 r. - pozostało 20 + 1 = 21 (XXI wiek) 1323 r. - pozostało 13 + 1 = 14 (XIV wiek) 101 r. - pozostało 1 + 1 = 2 (II wiek) 57 r. - nic nie zostało 0 + 1 = 1 (I wiek) 5 r. - nic nie zostało 0 + 1 = 1 (I wiek) Wyjątkiem są lata „okrągłe” z dwoma zerami na końcu, wtedy nie dodajemy 1, np. 2000 r. - pozostało 20 (XX wiek) 1900 r. - pozostało 19 (XIX wiek) 1000 r. - pozostało 10 (X wiek) 100 r. - pozostało 1 (I wiek) Tak samo ustala się wieki p.n.e. i w n.e.	9
13. Czy 3 tys. lat temu a 3 tys. lat p.n.e. to znaczy to samo?	Nie. Nasza era liczy już ponad 2 tys. lat, co musimy uwzględnić w wyliczeniach. Zatem: ok. 3 tys. lat temu = ok. 1 tys. rok p.n.e. ok. 5 tys. lat temu = ok. 3 tys. rok p.n.e. To oczywiście jest tylko przykład, tak samo musimy podchodzić w przypadku innych lat. Warto wiedzieć, że lata często podaje się w przybliżeniu i około, szczególnie jak dotyczą wydarzeń sprzed miliona czy miliarda lat. Jest to pewne uproszczenie albo po prostu nie wiadomo kiedy dokładnie coś się wydarzyło.
14. Jak obliczyć ile lat upłynęło między wydarzeniami z dwóch er?	Wyjaśnimy to sobie na przykładzie: a)     Wydarzenie 1 – miało miejsce w połowie 2 r. p.n.e. b)    Wydarzenie 2 – miało miejsce w połowie 2 r. n.e.  10 Odpowiedź: Między wskazanymi wydarzeniami upłynęły 3 lata (2+2-1). Dla prawidłowego wyliczenia musimy dodać lata z dwóch er i odjąć 1.  Wynika to z tego, że nie mamy roku „0”. Jeżeli chcemy wyliczyć czas między wydarzeniami z tej samej ery już nie musimy odejmować 1, tylko po prostu liczymy różnicę między latami (np. 2021-1410 = 611 lat).	10
III. KALENDARZ
15. W jaki sposób tworzono w przeszłości kalendarze?	Utworzenie kalendarza nie było rzeczą łatwą, ale próbowano go tworzyć od najdawniejszych czasów, np. na podstawie upływających dni, pór roku oraz obserwacji Słońca i Księżyca. W przeszłości powstawały różnego rodzaju kalendarze.	11
16. Podaj przykłady kalendarzy jakie powstawały w przeszłości. Jaki kalendarz jest obecnie stosowany w Polsce?	Poniżej przedstawiono przykłady kalendarzy. Raczej nie musisz wszystkiego zapamiętywać, ale warto wiedzieć, że rodzajów kalendarzy było i jest wiele, a obecnie najbardziej rozpowszechniony na świecie i stosowany w Polsce jest kalendarz gregoriański.
	Kalendarz aztecki - powstał na podstawie obserwacji Słońca, czyli był to rodzaj kalendarza słonecznego. Stosowany był przez Azteków, którzy zamieszkiwali Amerykę Północną (dokładnie Meksyk) w okresie średniowiecza. Przyjęli podobnie do nas, że rok ma 365 dni, ale podzielili go na 18 miesięcy i dodatkowe 5 dni.	12
	Kalendarz juliański – opracowany na życzenie rzymskiego wodza Juliusza Cezara i wprowadzony w 45 r. p.n.e. Obowiązywał również w Europie przez wiele stuleci, w tym w Polsce do 1582 r. Kalendarz ten bardzo przypominał obecnie stosowany. Główna różnica dotyczyła lutego, który miał 29 dni, a co cztery lata - 30.	13
	Kalendarz gregoriański - obecnie najbardziej rozpowszechniony na świecie, stosujemy go również w Polsce. Wprowadzony w 1582 r. przez papieża Grzegorza XIII. Jest to w zasadzie kalendarz juliański, do którego wprowadzono pewną poprawkę - luty ma 28 dni, a co cztery lata – 29.	14
	Kalendarz muzułmański - rok również dzieli się na 12 miesięcy, ale lata nie są liczone od narodzin Jezusa, tylko od 622 r. tj. od ucieczki Mahometa z Mekki do Medyny. Na kalendarzu muzułmańskim występują często 3 lata: np. 2018 r. i odpowiadające im lata wg kalendarza muzułmańskiego: 1439 i 1440.	15
	Kalendarz żydowski - rok dzieli się na 12 lub 13 miesięcy, a lata liczy się od dnia stworzenia świata, które wg ustaleń żydowskich nastąpiło w 3761 r. p.n.e.	16
IV. EPOKI HISTORYCZNE
17. Ile mamy epok historycznych, jak się nazywają?	Wyobraź sobie, że naukowcy dokonali podziału dziejów ludzkości na pewne okresy czasu. Nazywają się one epokami historycznymi. Obecnie często wyszczególnia się 4 epoki: starożytność, średniowiecze, nowożytność i czasy współczesne. Przed nimi była prehistoria. Warto dodać, że w przeszłości stosowano inne podziały na epoki i być może w przyszłości historycy inaczej spojrzą na miniony czas, dokonując nowego podziału dziejów.	17
18. Jakie wydarzenia oddzielają epoki historyczne?	Każda epoka w dziejach oddzielona jest od drugiej przełomowym wydarzeniem (inaczej cezurą), które miało istotne znaczenie dla ludzkości. Historycy przyjmują różne przełomowe wydarzenia. Poniżej przedstawiono te często wyszczególniane: 1.     Prehistoria od 2,5 mln lat temu - pojawienie się Homo habilis, 2.     Starożytność od 3,5 tys. r. p.n.e. - wynalezienie pisma, 3.     Średniowiecze od: ·        395 r. - rozpad cesarstwa rzymskiego na wschodnie i zachodnie, ·        476 r. upadek cesarstwa zachodniorzymskiego, 4.     Nowożytność od: ·        ok. 1450 r. - wynalezienie druku, ·        1453 r. – upadek cesarstwa Bizantyjskiego (wschodniorzymskiego), ·        1456 r. – wydrukowanie Biblii przez Jana Gutenberga, ·        1492 r. - odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba, ·        1517 r. - wystąpienie Marcina Lutra, początek reformacji. 5.     Czasy współczesne do dzisiaj: ·        od 1914 r./od 1918 r. – początek lub koniec I wojny światowej. Często wyróżnia się również XIX wiek jako epokę, która trwała od 1789 r.  - rewolucji francuskiej do początku/końca I wojny światowej.	17
V. EPOKA KAMIENIA, BRĄZU I ŻELAZA
19. Co jest epoka kamienia, brązu i żelaza, w jakim okresie trwały?	Oprócz epok historycznych stosowany jest podział dziejów na epoki archeologiczne, tj. epokę kamienia, brązu i żelaza. Nazwy tych epok pochodzą od materiału, z którego zaczęto w danym okresie wytwarzać narzędzia, tzn. najpierw człowiek używał kamienia, następnie zaczął używać brązu, a w dalszej kolejności żelaza. Rozwój człowieka na poszczególnych terenach Ziemi (w tym zdolność wymyślania przez niego narzędzi) odbywał się w różnym czasie, więc inaczej liczy się tam również czas trwania poszczególnych epok. Ogólnie można przyjąć poniższy podział i dodać, że poszczególnych materiałach źródłowych okresy różnią się od siebie:  1.     epoka kamienia – od 2,5 mln lat temu, 2.     epoka brązu  – od 3,5 tys. r. p.n.e., 3.     epoka żelaza  - od 1 tys. r. p.n.e. Przyjmuje się różnie, że epoka żelaza trwała do starożytności/średniowiecza lub trwa po dzień dzisiejszy.	18
20. Na jakie okresy dzieli się epokę kamienia?	Wyobraź sobie, że epokę kamienia również podzielono na mniejsze epoki. W skrócie można powiedzieć: lodowce, stopnienie lodowców i osiadły tryb życia J a profesjonalnie: 1.     Paleolit (trwający od początków prehistorii) - zwany epoką lodowcową. W tym czasie lodowce pokrywały kilkakrotnie dużą część powierzchni Ziemi: większość półkuli północnej i część półkuli południowej. W tym okresie nastąpiła również cała ewolucja gatunku ludzkiego, o czym powiemy sobie w następnym rozdziale, 2.     Mezolit (od ok. 11 tys. r. p.n.e.) - doszło w niej do zmian klimatycznych, nastąpiło stopnienie lodowców, 3.     Neolit (od ok. 9 tys. r. p.n.e. do końca epoki kamienia) - nastąpiła w niej tzw. rewolucja neolityczna. Polegała ona na tym, że ludzie zaczęli przechodzić z wędrownego trybu życia do bardziej stałego, osiadłego. Zaczęli również zajmować się hodowlą zwierząt i rolnictwem.	19
VI. ŹRÓDŁA HISTORYCZNE
21. Skąd możemy dowiedzieć się o działalności człowieka w przeszłości?	O działalności człowieka w przeszłości możemy dowiedzieć się ze źródeł historycznych. Będą to wszelkiego rodzaju zabytki np. budynki, rzeźby, dokumenty, obrazy, jak również przekazywane ustnie z pokolenia na pokolenie zwyczaje, pieśni, legendy itd. Ważne jest to, aby badając źródła historyczne brać pod uwagę ryzyko błędu w ich ocenie, np. trzeba sprawdzić, czy mamy do czynienia z oryginałem dokumentu, czy też jego kopią, czy autor dzieła nie był stronniczy, czy znaleziony przedmiot faktycznie pochodzi z miejsca, w którym go znaleźliśmy, czy został tam przewieziony itd. Badanie historii zapewne nie jest łatwe, ale z pewnością ciekawe J	20
22. Jak dzielimy źródła historyczne?	Źródła historyczne można podzielić np. na: 1.     Materialne - te, które można dotknąć: a)     Pisane, np. dokumenty, kroniki, b)    Niepisane, np. budynki, obrazy, rzeźby. 2.     Niematerialne - takie, których nie można dotknąć np. obyczaje, legendy.	21
23. Czym jest historiografia?	Czasami można zetknąć się z tym pojęciem, więc warto go sobie wyjaśnić. Historiografia jest to wynik pracy historyka, inaczej mówiąc piśmiennictwo historyczne. Są to np. kroniki, roczniki, zapiski itp. Słowo pochodzi z języka greckiego: historia + grapho (pisać).	22
24. Jakie są sposoby na ustalenie wieku zabytków?	Wyobraź sobie, że jesteś Indiana Jonesem J, słynnym archeologiem, bohaterem filmów. Odnajdujesz skarby i zastanawiasz się, jak bardzo mogą być stare... hmm…. Co możesz zrobić???
	1)    Zbadać napisy, znaki na zabytkach? -pewnie! Dzięki temu możesz ustalić dokładną datę powstania danej rzeczy.	23
	2)    Zbadać ilość i rodzaj osadu na zabytkach – chodzi o to, że z biegiem czasu na zabytkach powstają różne osady. Dzięki zbadaniu ich rodzaju i ilości możesz ustalić, które zabytki są późniejsze, a które wcześniejsze.	24
	3)    Porównać nowo odkryty obiekt z innymi już odkrytymi np. w tym samym miejscu. Jeżeli jest podobny do innych, to może wskazywać, że pochodzi z tego samego okresu.	25
	4)    Zastosować metodę radiowęglową – brzmi dosyć skomplikowanie, ale wyobraź sobie, że w organizmach żywych, np. w drzewie występuje pewien rodzaj atomu, tak zwany promieniotwórczy izotop węgla 14C. W czasie jak organizm żyje, ilość izotopu jest mniej więcej stała. Po śmierci natomiast, kiedy organizm zaczyna się rozkładać, izotop również się rozpada i to w określonym tempie, np. po upływie 5 tys. lat jest jego ok. 50 %. Zatem ustalenie ilości jego występowania np. w dziełach sztuki wykonanych z drewna, papieru, skóry itp. pozwala mniej więcej ustalić datę znaleziska.	26
	5)    Zastosować tzw. dendrochronologię – dotyczy ona tylko zabytków wykonanych z drewna. Chodzi o to, że słoje drzew (czyli poszczególne warstwy) tworzą się w zależności od panującej w danym roku pogody - w latach suchych są zwykle węższe niż w latach deszczowych. Znając pogodę w poszczególnych latach w przeszłości możemy mniej więcej ustalić datę znaleziska.	27
	6)    Skorzystać z innych materiałów pomocniczych – np. dokumentów, które mogą zawierać informacje o Twoim znalezisku.	28

 

 

Źródło (Uwaga! Materiały mogą być objęte prawem autorskim):

1.       Enya - The Humming - www.youtube.com,

2.       Opracowanie własne, zdjęcia: pl.wikipedia.org, Internet, pl.wikipedia.org

3.       Opracowanie własne

4.       Opracowanie własne, zdjęcie: Internet

5.       Opracowanie własne, zdjęcia: Internet

6.       Opracowanie własne, zdjęcia: Internet

7.       Opracowanie własne

8.       Opracowanie własne, inspirowane opracowaniem dostępnym na stronie: epodreczniki.pl

9.       Pomysłowy Dobromir, zdjęcie z polskiego serialu animowanego

10.    Opracowanie własne

11.    Enya – Only time - www.youtube.com

12.    pl.wikipedia.org,

13.    roznice.com,

14.    pl.wikipedia.org,

15.    mzr.pl,

16.    Internet

17.    Opracowanie własne

18.    Opracowanie własne, zdjęcia: pl.wikipedia.org, pl.wikipedia.org, prusowie.pl

19.    Opracowanie własne, zdjęcia: pl.wikipedia.org, strajk.eu, Internet

20.    paczaizm.pl

21.    Opracowanie własne, zdjęcia: pxhere.com, Internet, bajkowyzakatek.eu

22.    pl.wikipedia.org

23.    jarmark24.pl;

24.    pl.wikipedia.org;

25.    forum.odkrywca.pl, poszukiwanieskarbow.com,

26.    adamwalanus.pl,

27.    www.wikiwand.com,

28.    pxhere.com

 

Ten blog ma charakter niekomercyjny. Powstał na podstawie dostępnych informacji w sieci i własnej wiedzy. W przypadku wykrycia ewentualnych nieścisłości zostaną one niezwłocznie poprawione.