Średniowiecze. 8 Rozdział. Bolesław II Śmiały (Szczodry) (1058-1079)

  

Średniowiecze. 8 Rozdział. Bolesław II Śmiały (Szczodry) (1058-1079)
1. Do jakiego okresu w historii „przeniesiemy się”?	W tym rozdziale „cofniemy się” do głębokiego średniowiecza – blisko 1000 lat wstecz - do XI wieku. Jeżeli masz ochotę włącz muzykę ;) 2	1
I. OBJĘCIE WŁADZY PRZEZ ŚMIAŁEGO
2. W którym roku zmarł Kazimierz I Odnowiciel – piąty władca Polski?	Do 1058 r. władzę w Polsce dzierżył Kazimierz I Odnowiciel. Na każdego jednak przychodzi kres. W 1058 r., z nie do końca jasnych przyczyn, piąty władca Polski zmarł.	3
3. Czy Odnowiciel pozostawił po sobie męskich potomków?	Tak. Z małżeństwa z ruską księżniczką Dobroniegą Kazimierz miał 4 synów: Bolesława II Śmiałego, Władysława I Hermana, Mieszka i Ottona. Warto dodać, że Odnowiciel miał jedną córkę.	4
4. Kto objął władzę w Polsce po śmierci Odnowiciela?	Nie powinno być zaskoczeniem, jeżeli powiem, że był to najstarszy syn Odnowiciela - Bolesław II Śmiały. Miał on wprawdzie ok. 16 lat, w chwili śmierci ojca, ale w tamtych czasach młodzieńczy wiek nie stanowił problemu. Prawdopodobnie objął rządy bez żadnych komplikacji. Teoretycznie mogło dojść do walki o tron między synami Odnowiciela, jednakże bracia Bolesława II nie przeciwstawili się jemu. Władysław Herman prawdopodobnie zarządzał Mazowszem, a Mieszko Kujawami. Otto możliwe, że zmarł krótko po urodzeniu.	5
II. PRZYDOMKI BOLESŁAWA II
5. Dlaczego nazywa się Bolesława II „śmiałym”?	Bolesław II jest określany przez historyków „śmiałym”, ze względu na swoje odważne i wojownicze rządy.
6. Dlaczego nazywa się Bolesława II „szczodrym”?	Z przydomkiem „szczodry” związana jest pewna anegdota, którą opisał Gall Anonim w swojej kronice: 1)    Pewnego dnia nasz władca Bolesław siedział na swoim dworze i podziwiał położone przed nim dary, pochodzące z łupów wojennych. Widział to też pewien bardzo biedny kleryk, który aż jęknął z zachwytu i być może z zazdrości. 2)    Bolesław zlitował się nad nim i pozwolił mu zabrać taką ilość skarbów, jaką będzie wstanie unieść. 3)    Mężczyzna łapczywie zaczął wypełniać swój płaszcz kosztownościami – do tego stopnia, że ten rozdarł się, a łup wylądował na ziemi. 4)    Wówczas „hojny” Bolesław podarował mu swój własny płaszcz i pozwolił napełnić go bogactwami. Gall Anonim zapisał: W tak wielkiej ilości król szczodry obciążył kleryka złotem i srebrem, iż ten krzyknął, że złamie sobie kark, jeśli więcej położy. (...) Król żyje sławą, wzbogacony biedak odszedł. Niestety trudno jest jednoznacznie odczytać zakończenie tej anegdoty. Według niektórych historyków ostatni zapis kronikarza należy rozumieć w następujący sposób: Król żyje sławą, wzbogacony biedak zmarł. Oznaczałoby to, że raczej nie jest to prawdziwa historia, a Gall Anonim opowiedział ją nie w celu wychwalenia hojności Bolesława, lecz pokazania jego fałszywej szczodrości. Mógł to być również sposób kronikarza na wytknięcie zachłanności duchownych na bogactwo. W związku z tym, że są wątpliwości dotyczące oceny zachowania naszego władcy, historycy proponują raczej używanie określenia „śmiały” dla opisania Bolesława II.	6
III. INTERWENCJE NA RUSI, WĘGRZECH I W CZECHACH
7. Jaki był główny cel, program polityczny rządów Bolesława II?	Bolesław II rządził odważnie i podczas swojego panowania prowadził aktywną politykę zagraniczną. Za swój główny cel obrał: Ø wzmocnienie Polski i Ø powstrzymanie rosnącej siły państwa niemieckiego.
8. W jaki sposób Bolesław II  próbował zrealizować swoje cele polityczne?	Zazwyczaj osiągnięcie celów wymaga opracowania określonego planu. Bolesław II, w celu wzmocnienia Polski i jednocześnie osłabienia Niemiec, próbował pozyskać sojuszników. W chwilach walki o tron w państwach sąsiadujących - na Rusi, Węgrzech i w Czechach popierał przychylnego sobie kandydata i jednocześnie przeciwnika Niemiec. Wiązało się to wielokrotnie z koniecznością użycia polskich sił zbrojnych.	7
9. Jakich władców wspierał Śmiały na Rusi, Węgrzech i w Czechach?	Na Rusi Bolesław II popierał: -       swojego wujka Izjasława, co wymagało interwencji zbrojnej w tym państwie w 1069 r. i 1077 r., a następnie -       jego przeciwnika - Świętosława (w 1073 r.). na Węgrzech Bolesław II wsparł: -       księcia Belę walczącego o władzę z królem Andrzejem, co wymagało interwencji zbrojnej w tym państwie w 1060 r., a następnie -       Gejzę I oraz Władysława I Świętego, rywalizujących o tron z królem Salomonem. Śmiały również udzielił im kolejno wsparcia militarnego w 1063 r. i w 1077 r. w Czechach Bolesław II udzielił poparcia: -       Wratysławowi II, przeciwnikowi rządzącego tam Spitygniewa II (w 1058 r., i w 1061 r.), a później -       po objęciu władzy przez Wratysława, przeszedł do jego opozycji, ze względu na uznanie przez Wratysława zwierzchności Niemiec.	7
10. Jak Bolesław II wytargał władcę Rusi Izjasława za brodę?	·        Jest to kolejna dziwna historia dotycząca naszego władcy, którą znamy z kroniki Galla Anonima. Tak jak w przypadku opowieści o biednym kleryku znowu nie mamy pewności, czy była prawdziwa. Po prostu trudno w nią uwierzyć. ·        Historia ta wydarzyła się w 1069 r., po tym jak Bolesław II pomógł swojemu wujkowi Izjasławowi w zdobyciu tronu na Rusi. ·        Po tym, jak udało się tego dokonać, Izjasław poprosił Bolesława o uczynienie pewnego gestu – wzajemnego pocałunku władców, na znak pokoju i oddania czci Bolesława dla ruskiego narodu. ·        Polski książę zgodził się na to, lecz kazał zapłacić sobie tyle grzywien złota, ile kroków było jego konia od kwatery Bolesława do miejsca spotkania. Mogła się z tego uzbierać znaczna kwota. ·        Podczas spotkania, wydarzyła się jednak rzecz dosyć niespodziewana, a mianowicie Bolesław nie oddał pocałunku władcy Rusi i nie zsiadając z konia, potargał Izjasława ze śmiechem za brodę. ·        Takie nieprzyzwoite zachowanie polskiego księcia miało miejsce w obecności poddanych Izjasława, co z pewnością mogło osłabić autorytet władcy i jednocześnie wzbudzić niechęć Rusinów do Bolesława. ·        Incydent ten jednak, nawet jeżeli rzeczywiście miał miejsce, nie przekreślił dalszej współpracy Polski i Rusi.	8. Izjasław
IV. KONFLIKT Z CZECHAMI
11. Jakie relacje utrzymywała Polska z Czechami za panowania Bolesława II?	·        Za panowania Bolesława II, Polska nie utrzymywała dobrych stosunków z Czechami. ·        Mogło to wynikać z tego, że Czechy były wówczas wiernymi wasalami Cesarza Niemiec, a co za tym idzie pozostawały naturalnym przeciwnikiem Bolesława, który za swój główny cel polityczny obrał osłabienie siły Cesarstwa, ·        Już w pierwszym roku sprawowania władzy - w 1058 r., Bolesław II zaprzestał opłacania Czechom trybutu ze Śląska, który został ustanowiony za panowania Kazimierza I Odnowiciela. Brak wypełniania tego obowiązku, jak można zakładać, nie spodobał się naszemu sąsiadowi. ·        Bolesław II aktywnie włączał się w konflikty o władzę w Czechach, o czym wspomnieliśmy powyżej. Mogło to budzić niechęć opozycji, kandydatów niepopieranych przez naszego władcę oraz zostać odebrane jako wtrącanie się Polski w wewnętrzne sprawy Czech. ·        Dochodziło również do serii potyczek granicznych i starć zbrojnych z tym państwem. W 1060 r. Bolesław wkroczył do Czech celem odbicia polskich jeńców. Zostali oni tam uprowadzeni blisko 20 lat wcześniej (patrz: poprzedni rozdział). Bolesławowi udało się przez jakiś czas oblegać gród Hradec. Niestety dla Polski wyprawa ta zakończyła się niepowodzeniem i koniecznością powrotu wojsk polskich do kraju.	9
12. Do kogo zwrócił się o pomoc władca Czech w konflikcie z Polską?	Stosunki polsko-czeskie układały się na tyle źle, że władca Czech Wratysław II zwrócił się o wsparcie do innego państwa, a mianowicie do cesarza niemieckiego Henryka IV.	10
13. Czy Cesarz Niemiec udzielił wsparcia Czechom?	Cesarz nie pozostał obojętny sprawie narastającego konfliktu między sąsiadami i w 1071 r. wezwał księcia czeskiego i polskiego do Niemiec (Miśni) nakazując zachowanie pokoju, pozostanie przy swoich granicach i być może spłacenie zaległego trybutu ze Śląska.	11
14. Czy po interwencji Cesarza Niemiec stosunki polsko-czeskie uległy poprawie?	Nie. Niepokorny Bolesław nie zamierzał się podporządkowywać i w 1072 r. ponowił najazdy na Czechy.
15. Czy najazdy Bolesława II na Czechy wywołały konflikt polsko-niemiecki?	Prawdopodobnie, w związku z brakiem reakcji polskiego księcia na wezwanie do zachowania pokoju, Henryk IV ogłosił przygotowania do wyprawy wojennej przeciwko Polsce.  Plany cesarza pokrzyżował jednak wybuch (w 1073 r.) powstania saskich możnych w Niemczech. Henryk IV skoncentrował się wówczas na sprawach wewnętrznych i nie zaatakował Polski.
V. ZDOBYCZE I STRATY TERYTORIALNE BOLESŁAWA II
16. Jakie ziemie Bolesław II zdobył i utracił w trakcie swojego panowania?	Za panowania Bolesława II dokonały się dwie istotne zmiany dotyczące granic naszego państwa: 1)    Pierwsza zmiana dotyczyła utraty kontroli przez Bolesława II nad Pomorzem Gdańskim. W 1060 r., kierując znaczne siły na południową granicę Polski: Węgry i Czechy, w związku z interwencją zbrojną w tych państwach, Bolesław utracił panowanie nad Pomorzem Gdańskim. 2)    Druga zmiana dotyczyła zagarnięcia od Rusi Grodów Czerwieńskich. Miało to miejsce podczas wyprawy Śmiałego na Ruś w celu poparcia Izjasława. Wyprawa rozpoczęła się w 1077 r., a wracając z niej w 1078 r. Bolesław przyłączył do Polski ww. ziemie.	12
VI. KORONACJA BOLESŁAWA II
17. Kto udzielił zgody na koronację Bolesława II?	W czasach panowania Bolesława II Śmiałego trwał wielki spór cesarza niemieckiego z papieżem o inwestyturę. Konflikt ten dotyczył walki o przywództwo nad kościołem i nadawaniem stanowisk kościelnych. Państwa dzieliły się na te, które popierały cesarza niemieckiego i na te, które stały po stronie papieża. Nasz Bolesław postanowił przyłączyć się do obozu papieskiego. Pozwoliło mu to na uzyskanie zgody papieża Grzegorz VII na koronację.
18. W którym roku Bolesław II został koronowany?	Miało to miejsce w 1076 r. (ok. 3 lata przed końcem rządów Bolesława). Warto podkreślić, że koronacja w ówczesnym czasie była czymś wyjątkowym - wzmacniała autorytet władzy i niezależność państwa.	13
VII. ODBUDOWA KOŚCIOŁA
19. W jaki sposób Bolesław II zabiegał o odbudowę kościoła w Polsce?	W poprzednim rozdziale mówiliśmy o nawrocie w Polsce niechrześcijańskich wierzeń (tzw. reakcja pogańska). Bolesław II aktywnie zabiegał o odbudowę kościoła w naszym kraju. Warto zwrócić uwagę na podjęte przez niego przedsięwzięcia: 1.     odbudowa arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, które zostało zniszczone po najeździe czeskim w 1038 r. 2.     utworzenie nowego biskupstwa w Płocku oraz 3.     fundowanie, tzn. zakładanie i opłacanie kościołów i klasztorów. Należy dodać, że prace nad chrystianizacją społeczeństwa to proces długotrwały, wymagający dalszej i ścisłej współpracy kościoła z władcą.	14
VIII. KONFLIKT BOLESŁAWA II Z BISKUPEM KRAKOWSKIM
20. W którym roku doszło do konfliktu Bolesława II z biskupem krakowskim?	Do konfliktu Bolesława II z biskupem krakowskim Stanisławem ze Szczepanowa doszło w 1079 r., tj. w ostatnim roku sprawowania władzy przez Bolesława. Konflikt ten doprowadził do wydania wyroku śmierci na biskupa. Wydarzenie to okazało się tragiczne w skutkach również dla naszego króla.
21. Jakie były przyczyny konfliktu Bolesława II z biskupem krakowskim?	Nie znamy dokładnie przyczyn konfliktu, ze względu na różne relacje średniowiecznych kronikarzy: 1.     Według Galla Anonima - biskup okazał się zdrajcą, za co król skazał go na śmierć, poprzez obcięcie członków albo 2.     Według Wincentego Kadłubka - biskup zagroził rzuceniem klątwy na Bolesława, za co ten zamordował go, kiedy ten sprawował mszę świętą. Bez względu na powody i przebieg zdarzenia, konflikt króla z biskupem zakończył się skazaniem duchownego, przez Bolesława II, na śmierć.	15
22. Jak doszło do śmierci biskupa krakowskiego według relacji Wincentego Kadłubka?	Zgodnie z relacją kronikarza Wincentego Kadłubka: 1)    W czasie wyprawy zbrojnej, która miała miejsce na Rusi (w 1077 r.) pozostawione w Polsce żony rycerzy zdradzały swoich nieobecnych mężów. 2)    Rycerze dowiedziawszy się o tym postanowili wrócić do kraju bez zgody władcy, czyli Bolesława II. 3)    Król oburzył się takim nieposłuszeństwem i po powrocie z wyprawy postanowił rozprawić się ze zdrajcami i niewiernymi żonami. Rycerzy miała spotkać kara śmierci, natomiast żonom, celem upokorzenia, zabierano niemowlęta i kazano własną piersią karmić szczenięta. 4)    Takie rządy króla spotkały się z ostrą krytyką biskupa krakowskiego Stanisława ze Szczepanowa, który zagroził rzuceniem klątwy na Bolesława. 5)    Król rozkazał swoim sługom zabicie biskupa, kiedy ten sprawował mszę świętą, a kiedy Ci odmówili, Bolesław dokonał tego własnoręcznie. Według wielu historyków takie zachowanie króla było mało prawdopodobne, więc nie zakładają, że ta historia była prawdziwa.	15 Polecam również film: Bolesław Śmiały – link.
23. Co głosiła legenda dot. śmierci Stanisława ze Szczepanowa?	Biskup Stanisław ze Szczepanowa za swoją męczeńską śmierć, został uznany za świętego. Na temat jego śmierci zrodziła się legenda. Głosiła ona, że rozbicie dzielnicowe, które nastąpiło w Polsce w XII w. było karą za ten świętokradczy czyn, którego dopuścił się Bolesław II, czyli zamordowanie biskupa. Polska rozpadła się na wiele, prawie niezależnych części, tak jak ciało poćwiartowanego duchownego. Jednakże legenda głosiła również, że części ciała biskupa zrosły się w cudowny sposób, co oznaczało zapowiedź zjednoczenia Polski.	16
IX. UCIECZKA BOLESŁAWA II Z KRAJU
24. W którym roku, dokąd i dlaczego Bolesław II uciekł z Polski?	Decyzja o zabiciu duchownego okazała się dla Bolesława II tragiczna w skutkach. Ze względu na swój okrutny czyn i prowadzoną politykę spotkał się on z ostrą opozycją możnych, w wyniku której w 1079 r. musiał uciekać z kraju. Bolesław II wyjechał na Węgry, wraz ze swoją żoną i jedynym synem Mieszkiem.	17
25. W jaki sposób zachował się Bolesław II na Węgrzech?	·        Dosyć dziwne pytanie, ale takie też było zachowanie Bolesława II na Węgrzech (już nie pierwsze takie). ·        Po tym jak Bolesław II został wygnany z kraju, przybył na Węgry. Biorąc pod uwagę jego trudne położenie powinien on raczej zachować skruchę i pokorę. Tak się jednak nie stało. Według kroniki Galla Anonima przywitany przez króla węgierskiego Władysława, nie zachował należnej etykiety i nie zsiadł z konia. ·        Mogło to być spowodowane tym, że w przeszłości to właśnie Władysław przebywał w Polsce na wygnaniu i Bolesław mógł odczuwać swego rodzaju wyższość i oczekiwanie wdzięczności ze strony władcy Węgier. Tak czy inaczej, takie zachowanie króla było obraźliwe i nie powinno mieć miejsca, chociażby ze względu na trudne położenie Bolesława. ·        Król Węgier pomimo takiego czynu udzielił Śmiałemu schronienia, ale Bolesław tym, co zrobił z pewnością zraził do siebie Węgrów.	18
X. ŚMIERĆ BOLESŁAWA I PODSUMOWANIE
26. W którym roku zmarł Bolesław II Śmiały?	Nie ma pewności. Przypuszcza się, że Bolesław Śmiały został otruty w 1081 lub 1082 r.	19
27. Jak można podsumować rządy Bolesława II Śmiałego?	Bolesław II Śmiały, jak sama nazwa wskazuje, był odważny. Prowadził aktywną i szeroko zakrojoną politykę zagraniczną. Ponadto fundował kościoły, klasztory i został koronowany na króla, co przyczyniło się do budowania jedności państwa. Okazał się jednak srogim władcą. Prawdopodobnie przez swoją okrutną i nietaktowną politykę musiał uciekać z kraju. Doprowadziło to do upadku rządów i być może do jego śmierci.	20

 

 

Źródło (Uwaga! Materiały mogą być objęte prawem autorskim):

 

1.        www.youtube.com

2.        opracowanie własne

3.        opracowanie własne, grafika: źródło Internet

4.        www.wladcy.myslenice.net.pl; www.pinakoteka.zascianek.pl 

5.        www.pinakoteka.zascianek.pl 

6.        opracowanie własne

7.        Źródło mapy: Internet, na mapie dokonano własnych oznaczeń

8.        pl.wikipedia.org

9.        Źródło mapy: Internet, na mapie dokonano własnych oznaczeń

10.    Źródło mapy: Internet, na mapie dokonano własnych oznaczeń

11.    opracowanie własne

12.    Źródło mapy: Internet, na mapie dokonano własnych oznaczeń

13.    Internet

14.    opracowano na podstawie mapy dostępnej w Internecie, zdjęcia:

pl.wikipedia.org; pl.wikipedia.org

15.    "Zabójstwo św. Stanisława", obraz Władysława Barwickiego, 1902 r.

16.    Internet

17.    Źródło mapy: Internet, na mapie dokonano własnych oznaczeń

18.    Opracowanie właśnie z wykorzystanie grafiki: Internet; pl.wikipedia.org; www.brewiarz.pl

19.    opracowanie własne, grafika: źródło Internet

20.    Wykonawca: T-Raperzy znad Wisły, www.youtube.com

 

Ten blog ma charakter niekomercyjny. Powstał na podstawie dostępnych informacji w sieci i własnej wiedzy. W przypadku wykrycia ewentualnych nieścisłości zostaną one niezwłocznie poprawione.